Koty uchodzą za jednostki silne i niezależne. To cechy typowe dla drapieżników. Patrząc na koty, trudno jest nam uwierzyć, że są to zwierzęta bardzo wrażliwe i podobnie jak człowiek podatne na stres.
Kocia wrażliwość na stres zależy od wielu czynników. Największe znaczenie ma tutaj indywidualna, wrodzona podatność. Kocięta z jednego miotu mogą więc być mniej lub bardziej podatne na stres, a przez to różne mogą być ich reakcje. Taka podatność może zmieniać się w ciągu życia. Oznacza to, że nie bez znaczenia są tu doświadczenia życiowe nabywane przez zwierzę. Im mniej negatywnych doświadczeń, tym lepiej.
Koty, które nie zostały oderwane przedwcześnie od matki i rodzeństwa, a w dzieciństwie poznały wiele różnorodnych bodźców pod okiem kociej mamy, będą miały bogatsze doświadczenie, wykształcą inną odpowiedź na sytuacje nieznane niż kocięta narażone na stres już we wczesnym wieku. A największym stresem dla kociego malucha jest pozbawienie go opieki matki.
Spokojne i systematyczne wprowadzanie do życia kociaka kolejnych bodźców wzrokowych, zapachowych czy dźwiękowych oraz częsty, pozytywny kontakt z człowiekiem, zwiększają znacznie szansę, że kot dorosły nie będzie reagował ucieczką czy agresją na widok obcego człowieka, sprzętu domowego czy w czasie zabiegów pielęgnacyjnych.
Co wywołuje stres u kota
Stres może mieć podłoże fizjologiczne lub psychologiczne. Odpowiedź na czynniki fizjologiczne jest istotna, ponieważ warunkuje przetrwanie zwierzęcia. Do owych czynników należą na przykład wzrost lub spadek temperatury ciała, głód lub pragnienie. Czynniki fizjologiczne wpływają bezpośrednio na stan organizmu i ich zignorowanie mogłoby się okazać zgubne dla kota.
Do psychologicznych czynników, które mogą wywołać stres u kota należeć mogą:
– konflikty wynikające z nieprawidłowej socjalizacji kotów np. walki o zasoby;
– konieczność ukrywania się przed większymi zwierzętami, w wyniku np. nabytego w dzieciństwie strachu przed psami;
– unieruchomienie;
– złe traktowanie, w tym karcenie;
– obecność naturalnych wrogów lub zwierząt nieakceptowanych przez kota, bez możliwości unikania ich;
– długa ekspozycja na uciążliwe bodźce;
– głośne dźwięki;
– niezaspakajanie naturalnych potrzeb , takich jak polowanie (zabawa), drapanie, przebywanie w urozmaiconym środowisku;
– zmiany w codziennej rutynie np. remont, przeprowadzka;
– utrata zwierzęcego towarzysza, opiekuna lub innego domownika;
– nieakceptowane przez kota miejsce do załatwiania potrzeb fizjologicznych (rodzaj żwirku, miejsce ustawienia kuwety itd.);
– brak miejsca uznawanego przez kota za azyl, kryjówkę, w którym może się uspokoić.
Reakcja kociego organizmu na stres
Organizm kota wykształcił odpowiedzi na krótkotrwałe czynniki stresogenne, czyli na potencjalne zagrożenia. Natomiast organizm kota nie jest przygotowany do stresu chronicznego. Czynnik stresogenny wyzwala w kocim organizmie cały szereg odpowiedzi przygotowujących zwierzę do reakcji na zagrożenie. Następuje gwałtowny wzrost poziomu glukozy we krwi, a nadnercza wydzielają natychmiast hormony stresu: adrenalinę – warunkująca odpowiedź fizyczną na stres (skok glukozy, rozszerzenie źrenic, przyśpieszenie oddechu i bicia serca), noradrenalinę – mobilizująca do działania, która zwiększa czujność, podnosi ciśnienie krwi, a jednocześnie umożliwia koncentrację i zapamiętywanie oraz kortyzol – powodujący wzrost stężenia glukozy we krwi, co jest wskazane w sytuacjach stresowych.
Objawy stresu u kota
Początkowo możemy nie zauważyć niczego niepokojącego w zachowaniu kota, bo to mistrzowie kamuflażu. Kot może być nadwrażliwy na określone sytuacje czy dźwięki. Może też skrupulatnie oddawać się wylizywaniu futerka, częściej się drapać lub chować. Następujące symptomy mogą wskazywać na chroniczny stres u kota:
– apatia, wycofanie, zauważalna lękliwość, unikanie opiekuna;
– ratowanie się ucieczką lub reagowanie agresją na niektóre bodźce;
– zaburzenia apetytu – utrata zainteresowania pokarmem lub objadanie się;
– nadmierne wylizywanie sierści;
– załatwianie się poza kuwetą, znaczenie kałem i/lub moczem;
– wymioty, biegunki;
– uporczywe drapanie się;
– nadmierna wokalizacja.
Skutki stresu dla kota
Kot chronicznie zestresowany będzie miał osłabiony organizm. Możemy zaobserwować zaburzenia cyklu snu. Z czasem zaburzenia pielęgnacyjne mogą prowadzić do łysienia psychogennego i miejscowych uszkodzeń skóry. Do typowych chorób, na które cierpią zwierzęta narażone na długotrwały stres, należą:
– idiopatyczne zapalenie pęcherza moczowego (FIC);
– zapalenie jelita grubego;
– nieżyt żołądka;
– dermatozy (schorzenia skóry);
– otyłość;
– choroby przewlekł: cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, alergie.
Ponadto zwiększa się ryzyko wystąpienia chorób zakaźnych oraz nowotworów. Pojawiają się problemy behawioralne, jak wspomniane znaczenie terenu kałem i moczem, znaczenie pazurami, różne formy lęku i fobii, inne zaburzenia psychiczne.
Terapia
Jeżeli wykluczone zostało podłoże zdrowotne, terapia behawioralna skupia się przede wszystkim na wyrównaniu nastroju u kota i zapewnieniu mu równowagi hormonalnej. Istotną częścią terapii jest zapewnienie kotu jak najwięcej spokoju, aby kolejne reakcje na stres nie prowokowały produkcji kortyzolu.
Niemałą rolę odgrywa wzbogacenia środowiska kota o kryjówki (kocie domki, pudełka, tunele, wysoko położone półki). Kolejnym etapem są zabawy łowieckie np. z wędką. Zabawa zakończona schwytaniem zdobyczy jest dla kota pozytywnym doświadczeniem, które wzmaga wydzielanie endorfin. Dodatkowa pomocą może być feromonoterapia.
